Stop Loss Komutu: Zararınızı Sınırlandırmak İçin
Bir hisseyi alırken çoğumuz "ne kadar kazanabilirim?" sorusuna odaklanırız. Oysa deneyimli yatırımcıların ilk düşündüğü şey genellikle bunun tersidir: "Yanılırsam ne kadar kaybederim?" Bu soruya baştan cevap verebilmenin en pratik yollarından biri, alım emriyle birlikte bir çıkış noktası belirlemektir. Stop loss, yani zarar kısıtı emri tam olarak bunu yapar: fiyat sizin belirlediğiniz seviyenin altına indiğinde pozisyonu otomatik olarak kapatır ve kaybın büyümesini engeller.
Mantığı basit görünse de uygulamada en çok hata yapılan araçlardan biridir. Yanlış yere konmuş bir stop, sizi tam da yükselişin başlangıcında piyasadan atabilir. Çok geniş bırakılan bir stop ise koruma sağlamaz. Aşağıda emrin nasıl çalıştığını ve seviyeyi belirlerken nelere bakılacağını adım adım ele alıyoruz.
Stop Loss Emri Nasıl Çalışır?
Stop loss, aracı kurumunuzun işlem ekranında girdiğiniz koşullu bir satış talimatıdır. Siz bir tetik fiyatı yazarsınız; piyasa o fiyata değdiğinde emir aktifleşir ve satış gerçekleşir. Ekranın karşısında olmanız gerekmez, talimat sistemde bekler.
Zarar kısıtı ile kâr al emrinin farkı
İki emir birbirinin aynası gibidir. Zarar kısıtı, alış fiyatınızın altında bir seviyeye konur ve amacı kaybı sınırlamaktır. Kâr al (take profit) emri ise alış fiyatınızın üstünde durur ve hedefinize ulaştığınızda kazancı realize eder. Birçok platform bu ikisini aynı anda girmenize izin verir; biri gerçekleştiğinde diğeri otomatik olarak iptal olur. Böylece bir pozisyona girerken hem tavanınızı hem tabanınızı yazılı hale getirmiş olursunuz.
Piyasa emri, limitli stop ve iz süren stop
Klasik stop loss tetiklendiğinde emir piyasa emrine dönüşür; yani "eldeki en iyi fiyattan sat" der. Sert düşüşlerde bu, beklediğinizden daha kötü bir fiyattan çıkmanıza yol açabilir. Buna kayma (slipaj) denir.
- Stop limitli emir: Tetik fiyatının yanında bir de alt sınır belirlersiniz. "80 TL'ye inerse sat ama 78 TL'nin altına satma" gibi. Koruma sağlar, ancak fiyat sınırın altına hızlıca düşerse emir gerçekleşmeden kalabilir ve pozisyonda sıkışırsınız.
- İz süren stop (trailing stop): Stop seviyesini fiyatla birlikte yukarı taşır. Yüzde 10 iz süren stop koyduysanız, hisse yükseldikçe stop da aynı oranda takip eder; fiyat zirvesinden yüzde 10 geri çekildiğinde satış tetiklenir. Kazancı korumak için kullanışlıdır.
Emrin geçerlilik süresine dikkat
Bazı aracı kurumlarda emirler gün sonunda iptal olur, bazılarında belirli bir tarihe kadar geçerli kalır. Uzun vadeli bir koruma kurduğunuzu düşünürken her sabah emri yeniden girmeniz gerektiğini fark etmemek, yaygın bir hatadır. Ayrıca gece açılan boşluklarda (gap) fiyat stop seviyenizin çok altından açılabilir; emir o seviyeden değil, açılıştaki fiyattan gerçekleşir. Stop loss bir sigorta değil, disiplin aracıdır.
Stop Seviyesini Belirleme Yöntemleri
Seviyeyi rastgele bir yuvarlak sayı olarak seçmek yaygın ama zayıf bir yaklaşımdır. Üç farklı mantıkla ilerleyebilirsiniz.
Yüzdesel yaklaşım ve pozisyon büyüklüğü
En anlaşılır yöntem, her pozisyonda portföyünüzün belirli bir oranından fazlasını riske atmamaktır. Diyelim ki tek bir işlemde portföyünüzün yüzde 1'inden fazlasını kaybetmemeye karar verdiniz. Bu karar, stop mesafesiyle birlikte pozisyon büyüklüğünüzü de belirler:
| Portföy | Kabul edilen risk | Stop mesafesi | Alınabilecek tutar |
|---|---|---|---|
| 100.000 TL | 1.000 TL | %5 | 20.000 TL |
| 100.000 TL | 1.000 TL | %10 | 10.000 TL |
| 100.000 TL | 1.000 TL | %20 | 5.000 TL |
Tablodaki mantık şudur: stopunuz uzaksa daha küçük bir pozisyon alırsınız. Böylece hangi hisseye girerseniz girin, yanlış çıkma maliyetiniz sabit kalır.
Teknik seviyelere ve oynaklığa göre yerleştirme
Bir hissenin normal günlük dalgalanması yüzde 4-5 ise, stopu yüzde 3'e koymak neredeyse kesin olarak boşa satmak anlamına gelir. Stop mesafesi, o varlığın oynaklığıyla uyumlu olmalıdır. Pratikte yatırımcılar stopu son destek seviyesinin biraz altına, ya da hissenin ortalama gerçek aralığının (ATR) 1,5-2 katı uzağa koymayı tercih eder. Amaç, tesadüfi gürültünün dışında kalmak; sadece "tezim bozuldu" diyeceğiniz noktada çıkmak.
Varlık türüne göre değişen ihtiyaçlar
Zarar kısıtı her yatırım aracında aynı ölçüde gerekli değildir. Kripto paralarda oynaklık yüksek olduğu için stop mesafeleri geniş, pozisyonlar küçük tutulur. Borç çekerek yapılan marj işlemlerinde ise stop loss tercih değil zorunluluktur; teminat tamamlama çağrısı sizi çok daha kötü koşullarda satmaya zorlayabilir. Buna karşılık düzenli temettü aldığınız, on yıllık ufukla tuttuğunuz bir hissede ya da geniş endeksi izleyen bir fonda otomatik satış emri kullanmak genellikle mantıklı değildir; oradaki koruma mekanizmanız portföy çeşitlendirmesi ve zaman ufkunuzdur.
Stop loss, kötü bir hisse seçimini iyi bir yatırıma dönüştürmez. Yalnızca hatanın maliyetini hesaplanabilir tutar.